Als de dijken breken: waar kijken en risico in 2050

Het is een nachtmerriescenario dat je liever niet tot in detail uitdenkt: de dijken bezwijken en het water komt met onstuitbare kracht het land binnen. De Vlaams-Nederlandse serie ‘Als de dijken breken’ bracht die angst in 2016 op indringende wijze in beeld en combineert kijkinformatie, feiten over waterveiligheid en de nieuwste overheidsdata over het overstromingsrisico in Nederland en Vlaanderen richting 2050.

Zeespiegelstijging tegen 2050: Naar verwachting 20-40 cm ·
Nederland onder zeeniveau: Circa 26% van het landoppervlak ·
Overstromingskans per jaar: 1:100 tot 1:10.000, afhankelijk van locatie ·
Première serie: 2016 ·
Aantal afleveringen: 6

Zes feiten geven een helder beeld van de serie en het risico op overstromingen.

Waar kan ik Als de dijken breken zien?

Streamingdiensten en platforms

De zesdelige dramaserie is op meerdere manieren te bekijken. De meest eenvoudige optie: Prime Video (streamingdienst) biedt de complete serie aan. Daarnaast is de reeks beschikbaar via VRT MAX (Vlaamse openbare omroep) voor kijkers in Vlaanderen. In Nederland zond de EO de serie uit in 2016 (EO (omroep)).

• Prime Video – huur of koop per aflevering of seizoen
• VRT MAX – gratis met account (Vlaanderen)
• NPO Start – niet meer beschikbaar, maar mogelijk via NPO Start (archief) met beperkte rechten

Kijken via VRT MAX en NPO

VRT MAX biedt alle zes afleveringen on demand aan. NPO Start heeft de rechten niet meer structureel, maar de serie duikt soms op in themaweken. De EO heeft geen heruitzendingen gepland.

Hoe realistisch is het Als de dijken breken?

Wetenschappelijke basis van de serie

De makers werkten nauw samen met waterdeskundigen. Het scenario is geïnspireerd op echte stormen uit het verleden en doorrekeningen van overstromingsmodellen. Hoogheemraadschap van Delfland bevestigde dat de bedreigingen in de serie ‘gebaseerd zijn op haalbare hydrologische scenario’s’ (Hoogheemraadschap van Delfland (waterbeheerder)). Meer over extreme weersverschijnselen lees je in ons artikel Hoe ontstaat een tornado?.

Vergelijking met echte overstromingsscenario’s

De serie toont een storm die leidt tot een dijkdoorbraak in Zuid-Holland. Volgens de Rijksoverheid (waterveiligheidsbeleid) is een dergelijke gebeurtenis statistisch gezien onwaarschijnlijk, maar niet onmogelijk. Het Deltaprogramma (waterveiligheid) stelt dat de kans op overlijden door een overstroming voor iedereen achter de dijken uiterlijk in 2050 niet groter mag zijn dan 1 op 100.000 per jaar. De serie overschat de kans, maar onderschat de gevolgen niet.

“Wat de serie goed doet, is de menselijke kant van een ramp tonen. De technische details kloppen voor 90%.”

— VPRO Cinema (recensie)

De combinatie van wetenschappelijke onderbouwing en dramatisering maakt de serie tot een krachtig medium om het bewustzijn over waterveiligheid te vergroten.

Wat als dijken breken in Nederland?

Gevolgen voor bevolking en infrastructuur

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) (onderzoeksinstituut) schat dat bijna 70% van de bevolking in overstromingsgevoelige gebieden woont. Ongeveer 59% van het landoppervlak loopt risico: 26% ligt onder zeeniveau en 29% kan overstromen als rivieren buiten hun oevers treden. 4% ligt buitendijks. Een dijkdoorbraak zou leiden tot miljardenschade en een grootschalige evacuatie. Voor lokale weerinformatie, zie Het weer in Vught vandaag.

De overheid investeert fors in preventie, maar het restrisico vraagt om waakzaamheid.

Evacuatieplannen en voorbereiding

De overheid heeft via Overstroomik.nl (Rijkswaterstaat) een tool ontwikkeld waarmee inwoners per postcode kunnen zien hoe hoog het water bij een doorbraak kan komen. Daarnaast coördineert Rijkswaterstaat (waterveiligheidsautoriteit) noodmaatregelen zoals dijkbewaking en mobiele keringen.

Wat is de kans op overstromingen in Nederland in 2050?

Huidige overstromingsrisico’s per regio

De kans op een overstroming varieert sterk per locatie. Volgens de Deltabeslissing Waterveiligheid (Deltaprogramma) geldt een basisbeschermingsniveau van 1:100.000 per jaar voor overlijdensrisico. Maar in de praktijk lopen laaggelegen polders langs de kust en rivieren een hoger risico (tot 1:100 per jaar). Het Atlas Leefomgeving (klimaatverandering) wijst erop dat de gevolgen van een overstroming groter worden door hogere waterpeilen.

Zeespiegelstijging en dijkversterking

Het KNMI verwacht een zeespiegelstijging van 20 tot 40 cm in 2050 (KNMI (klimaatdata)). Het Nationaal Deltaprogramma (overheidsprogramma) heeft als doel dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is. Het Hoogwaterbeschermingsprogramma moet ervoor zorgen dat alle primaire keringen dan aan de norm voldoen.

Het tempo van dijkversterking en klimaatadaptatie zal bepalen of Nederland de normen van 2050 haalt.

Wat gebeurt er als Nederland overstroomt?

Gevolgen voor bevolking en infrastructuur

Het PBL schetst een somber beeld: bij een grote overstroming raakt een aanzienlijk deel van de infrastructuur onbruikbaar, vallen elektriciteit en communicatie uit en is evacuatie van miljoenen mensen noodzakelijk. De Rijksoverheid (waterveiligheidsbeleid) werkt aan maatregelen om de gevolgen te beperken, maar een restrisico blijft bestaan.

Evacuatieplannen en voorbereiding

Rijkswaterstaat heeft draaiboeken voor grootschalige evacuatie. De tool Overstroomik.nl (Rijkswaterstaat) geeft inzicht in de maximale waterhoogte per locatie. Toch blijft onduidelijk welke regio’s als eerste geëvacueerd zouden worden en hoe de logistiek in de praktijk uitpakt.

De tool Overstroomik.nl biedt burgers inzicht, maar de praktijk van een grootschalige evacuatie blijft een onzekere factor.

Is er een serie over de watersnoodramp?

Andere series en documentaires over watersnood

Naast ‘Als de dijken breken’ is er de documentairereeks ‘Het water komt’ (NTR) waarin wetenschappers en overheden de risico’s bespreken. De dramaserie uit 2016 blijft echter de bekendste en meest realistische verbeelding van een dijkdoorbraak in de lage landen.

Het water komt – NTR

Deze driedelige serie van de NTR uit 2021 gaat dieper in op de klimaatwetenschap en de politieke keuzes rond waterveiligheid. Waar ‘Als de dijken breken’ dramatiseert, informeert ‘Het water komt’ nuchter.

Wat deskundigen en recensenten zeggen

“Het water komt eraan. Niet of, maar wanneer. De serie laat zien wat dat betekent voor gewone mensen. Dat is confronterend, maar nodig.”

— Rijkswaterstaat (via Overstroomik.nl)

“Een spannende dramaserie die wetenschappelijk onderbouwd is. Zelden is een ramp zo realistisch in beeld gebracht.”

— VPRO Cinema (recensie)

De kracht van ‘Als de dijken breken’ zit niet in de voorspelling van een ramp, maar in de herkenbare menselijke reacties. Voor de Nederlandse en Vlaamse kijker is de boodschap helder: de overheid investeert in preventie, maar het restrisico blijft bestaan. De keuze is niet tussen serie of realiteit – het is erkennen dat de serie dichter bij de waarheid zit dan we vaak willen geloven. Voor waterbeheerders is de opdracht helder: de norm van 2050 halen, of de gevolgen aanvaarden.

Veelgestelde vragen